Μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να γίνει γεωπολιτικός δρων;

Η ΕΕ διαθέτει σημαντική κανονιστική και οικονομική ισχύ, όμως η μετατροπή της σε πραγματικό γεωπολιτικό δρώντα προϋποθέτει κοινή στρατηγική κουλτούρα — κάτι που σήμερα παραμένει ελλιπές.

Από τον πόλεμο στην Ουκρανία και την ενεργειακή κρίση μέχρι τον ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας, η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα ολοένα και πιο εχθρικό διεθνές περιβάλλον. Η συζήτηση για «στρατηγική αυτονομία» δεν είναι νέα, αλλά αποκτά πλέον χαρακτήρα επείγοντος.

Η ΕΕ έχει δείξει ότι μπορεί να ενεργεί συντονισμένα όταν υπάρχει εξωτερική πίεση: ενιαίο πακέτο κυρώσεων, κοινές προμήθειες όπλων, κοινός δανεισμός. Εντούτοις, η απουσία ομόφωνης εξωτερικής πολιτικής, η εξάρτηση από τις ΗΠΑ σε επίπεδο άμυνας και οι εσωτερικές αποκλίσεις μεταξύ Βορρά–Νότου και Ανατολής–Δύσης παραμένουν σοβαρά εμπόδια.

Επικριτές υποστηρίζουν ότι η «γεωπολιτική Επιτροπή» είναι κυρίως ρητορική: όσο η αποφασιστική ισχύς εξαρτάται από τα κράτη-μέλη, η ΕΕ θα παραμένει αντιδραστική και όχι προληπτική.

Η ΕΕ μπορεί να αποκτήσει πραγματικό γεωπολιτικό βάρος μόνο εφόσον συμπληρώσει το οικονομικό της οπλοστάσιο με αξιόπιστες αμυντικές δυνατότητες και ταχύτερους θεσμικούς μηχανισμούς απόφασης.